The Multi-Talented Nikos Aliagas

Ο διεθνούς φήµης δηµοσιογράφος και παρουσιαστής ανακάλυψε στη φωτογραφία ένα νέο τρόπο να αφηγείται ιστορίες που ξεπερνούν τις λέξεις.

Γεννηµένος στη Γαλλία από Έλληνες γονείς, εξελίχθηκε σε µία από τις πιο ισχυρές παρουσίες της γαλλικής τηλεόρασης, κουβαλώντας πάντα µέσα του δύο κόσµους: τη λάµψη του Παρισιού και το φως της Ελλάδας. Μια διπλή ταυτότητα που εξακολουθεί να καθορίζει τον τρόπο µε τον οποίο βλέπει τους ανθρώπους, το χρόνο και τα ταξίδια.

Για τον Νίκο Αλιάγα, οι διαδροµές δεν µετριούνται σε µίλια αλλά σε βιώµατα. Από τα φωτισµένα τηλεοπτικά πλατό µέχρι τη λιµνοθάλασσα του Μεσολογγίου, η πορεία του µοιάζει µε µια διαρκή αναζήτηση ανάµεσα στην αναχώρηση και την επιστροφή. Σήµερα, µέσα από τη φωτογραφία, στρέφει το βλέµµα του σε πρόσωπα και τόπους που κουβαλούν τα ίχνη του χρόνου, αναζητώντας εκείνες τις σπάνιες στιγµές αυθεντικότητας που παραµένουν ζωντανές, όσα χρόνια κι αν περάσουν.

Ζώντας και δηµιουργώντας επί σειρά ετών στη Γαλλία, πώς καταφέρατε να κρατήσετε ζωντανή την ελληνικότητά σας – όχι µόνο ως ταυτότητα αλλά και ως τρόπο σκέψης κι έκφρασης µέσα στη δουλειά σας;

Η ελληνικότητα για µένα δεν ήταν ποτέ φολκλόρ, ούτε µια µακρινή καταγωγή. Είναι ένας τρόπος να κοιτάζεις τον κόσµο, να στέκεσαι απέναντι στον άνθρωπο και στο χρόνο. Μια µνήµη-πυξίδα. Μεγάλωσα ανάµεσα σε δύο πολιτισµούς και δύο γλώσσες. Στη Γαλλία, όπου γεννήθηκα, έµαθα µια δυτική πειθαρχία της σκέψης· από την Ελλάδα κράτησα τη γλώσσα µας σαν ταυτότητα, έµαθα το µέτρο, δηλαδή τη σωστή απόσταση. Πιστεύω πως ό,τι είναι ουσιαστικό στη ζωή, δεν είναι πάντοτε χειροπιαστό. Η αυτογνωσία περνά συχνά µέσα από το άυλο, µέσα από αυτά που δεν εξηγούνται εύκολα. Κουβαλώ µέσα µου έναν εσωτερικό κόσµο βαθιά συνδεδεµένο µε την Ελλάδα – έναν παράξενο νόστο που µε φέρνει διαρκώς πιο κοντά στον άνθρωπο.

Ο κόσµος αυτός εκφράστηκε µε τεράστια επιτυχία κάτω από τα φώτα της δηµοσιότητας. Υπάρχουν στιγµές που νιώθετε την ανάγκη να πάρετε απόσταση από αυτήν; Η στροφή στη φωτογραφία είναι ένας τρόπος επιστροφής στον εαυτό σας;

Απολύτως. Η τηλεόραση είναι ένας κόσµος έντασης, ταχύτητας και θορύβου, µέσα στον οποίο κινούµαι εδώ και τριάντα πέντε χρόνια. Γνωρίζω τους κανόνες της αρένας. Η φωτογραφία ήρθε στη ζωή µου σαν µια υπαρξιακή ανάγκη. Όταν φωτογραφίζω, η παρατήρηση γίνεται τρόπος έκφρασης. Είναι ίσως ο µόνος χώρος όπου µπορώ να χαθώ πραγµατικά και, παραδόξως, να είµαι πιο κοντά στον εαυτό µου. Δεν ψεύδοµαι όταν βρίσκοµαι µπροστά στην κάµερα· απλώς εργάζοµαι. Έχω την αίσθηση πως πίσω από το φακό εκφράζοµαι χωρίς την πίεση της έκθεσης. Δεν έχω να αποδείξω τίποτα. Η φωτογραφία µε επαναφέρει σε µια πιο ενδοσκοπική διάσταση.

Πότε γεννήθηκε µέσα σας η ανάγκη να εκφραστείτε µέσα από την εικόνα και πώς αυτή η αρχική σπίθα εξελίχθηκε σε µια τόσο ουσιαστική και διαρκή σχέση µε το µέσο;

Όλα ξεκίνησαν όταν ο πατέρας µου µού χάρισε µια µικρή Kodak Instamatic. Ήµουν ακόµη παιδί. Έβλεπε πως ήµουν ανήσυχος χαρακτήρας και ότι παρατηρούσα πράγµατα, στα οποία κανείς δεν έδινε σηµασία. Θυµάµαι το σοκ που ένιωσα, όταν κατάλαβα πως ένα µικρό κουτί µπορούσε να κρατήσει κάτι που δεν θα χανόταν για πάντα. Με τα χρόνια, συνειδητοποίησα ότι δεν µε ενδιέφερε απλώς να «τραβήξω» ή να συλλέξω εικόνες, αλλά να αποτυπώσω τα ίχνη της ζωής, το γλυκόπικρο πέρασµα του χρόνου. Χωρίς να το καταλάβω εξαρχής, η φωτογραφία έγινε ένας τρόπος αντίστασης στη λήθη.

Έχετε πει ότι φωτογραφίζετε για να αναπνέετε. Σε τι συνίσταται αυτό το οξυγόνο;

Στην αίσθηση ότι υπάρχω πραγµατικά µέσα στη στιγµή. Η φωτογραφία µε αναγκάζει να κοιτάξω βαθύτερα, να ακούσω τον κόσµο χωρίς να τον διακόπτω. Σε µια εποχή υπερβολικής ταχύτητας, όπου κάθε εικόνα αναιρεί την προηγούµενη, το να φωτογραφίζω µου επιτρέπει να αγγίζω το µυστήριο της ζωής και να κρατώ την αναπνοή µου, σαν να βιώνω ένα εσωτερικό µακροβούτι.

Η δουλειά σας έχει µια έντονη ανθρωποκεντρική µατιά. Τι είναι αυτό που σας γοητεύει περισσότερο όταν στρέφετε το φακό σας σε έναν άνθρωπο;

Με ενδιαφέρει πάντα αυτό που υπάρχει πίσω από το πρόσωπο ή το κοινωνικό προσωπείο. Οι σιωπές, η αξιοπρέπεια, τα στίγµατα του χρόνου. Κάθε άνθρωπος κουβαλά µια αόρατη βιογραφία. Δεν έχω ανάγκη να γνωρίζω πολλά· αρκεί να µπορώ να αισθανθώ. Η διαίσθηση είναι η αρχή ενός διαλόγου. Αναγνωρίζω έναν εσωτερικό κόσµο που µου µιλάει. Οι πιο δυνατές εικόνες γεννιούνται όταν πέφτει η προστατευτική µάσκα. Εκεί εµφανίζεται η υπαρξιακή υπόσταση των ανθρώπων, στη ρωγµή. Και η ενσυναίσθηση µετουσιώνεται σε καθρέφτη.

Γιατί σας συγκινεί τόσο το ασπρόµαυρο;

Ίσως γιατί αφαιρεί τη βοή του κόσµου. Το ασπρόµαυρο αγγίζει µια ατόφια διαχρονικότητα. Εκεί, το φως και η σκιά συνοµιλούν ελεύθερα. Όταν αφαιρείς το χρώµα, µένει µόνο το ουσιώδες: ένα βλέµµα, µια σιωπή, µια χειρονοµία. Τα χρώµατα ξεθωριάζουν πιο εύκολα, ενώ το ασπρόµαυρο µοιάζει να αντιστέκεται στο χρόνο. Μια ασπρόµαυρη φωτογραφία του Brassaï, του André Kertész ή του Robert Frank από τις αρχές του προηγούµενου αιώνα µπορεί να µοιάζει πιο ζωντανή από πολλές έγχρωµες εικόνες του σήµερα. Δεν καταγράφει απλώς µια εποχή. Δεν διασώζει την εντύπωση αλλά κάτι πιο αρχέγονο: το αρχέτυπο.

Έχετε φωτογραφίσει µερικά από τα πιο αναγνωρίσιµα πρόσωπα στον κόσµο µέχρι καθηµερινούς ανθρώπους. Ποιοι, τελικά, αφήνουν βαθύτερο αποτύπωµα;

Οι άνθρωποι που δεν προσπαθούν να εντυπωσιάσουν. Εκείνοι που κουβαλούν µέσα τους κάτι αρχαιότερο από τους ίδιους. Μερικές φορές, το βλέµµα ενός ψαρά στο Μεσολόγγι ή µιας ηλικιωµένης γυναίκας στη Θράκη µπορεί να µε συγκλονίσει περισσότερο από οποιοδήποτε διάσηµο πρόσωπο. Η φήµη δεν εγγυάται το βάθος και, αντίστροφα, η λεγόµενη αδίκως «αφάνεια» δεν εξασφαλίζει την αυθεντικότητα.

Πόσο επηρεάζει η ελληνική σας ταυτότητα και οι µνήµες από την πατρίδα τον τρόπο που «βλέπετε» και αποτυπώνετε τον κόσµο;

Αφουγκράζοµαι την Ελλάδα. Με επηρεάζει βαθιά αυτή η συνύπαρξη οµορφιάς και τραγικότητας που διατρέχει την ελληνική κληρονοµιά µας. Ίσως γι’ αυτό µε συγκινούν οι απλοί άνθρωποι, τα φθαρµένα τοπία, οι ηλικιωµένοι, οι αιωνόβιες ελιές, τα πρόσωπα που µοιάζουν να έχουν σµιλέψει το χρόνο επάνω τους. Νιώθω πως προέρχοµαι από αυτή την ίδια ύλη – ορατή και αόρατη. Αναγνωρίζω κάτι οικείο: τη σιωπηλή αντοχή των ανθρώπων που συνεχίζουν να στέκονται όρθιοι, ακόµη και όταν η ζωή τούς δοκιµάζει.

Αν ο χρόνος γυρνούσε πίσω, ποια στιγµή θα τρέχατε να απαθανατίσετε;

Ίσως µια στιγµή εντελώς προσωπική. Τον πατέρα µου να δουλεύει σιωπηλά στο ραφείο του. Τη µητέρα µου να µου µαθαίνει ελληνικά στο σπίτι όταν ήµουν παιδί. Μεγαλώνοντας, καταλαβαίνεις πως οι πιο µεγάλες ιστορίες κρύβονται συχνά µέσα στις πιο απλές στιγµές των παιδικών χρόνων.

Κι αν µπορούσατε να αφήσετε πίσω σας µόνο µία εικόνα που να σας συνοψίζει, ποια θα ήταν αυτή;

Ίσως δύο αιωνόβιες ελιές στη Σταµνά Μεσολογγίου, οι οποίες µοιάζουν να αγγίζουν η µία την άλλη µέσα στον άνεµο, σαν να χορεύουν. Για µένα αυτή η εικόνα συνοψίζει κάτι πολύ βαθύ: τη ρίζα, την αντοχή στο πέρασµα του χρόνου, αλλά και την ανάγκη του ανθρώπου να παραµένει συνδεδεµένος µε κάτι µεγαλύτερο από τον ίδιο του τον εαυτό. Οι ελιές αυτές χορεύουν εδώ και αιώνες, και θα συνεχίσουν να χορεύουν και µετά από εµάς. Η συµπόνια τους απέναντί µας µε συγκινεί. Και το γεγονός ότι αυτή η εικόνα γίνεται γραµµατόσηµο στη Γαλλία µε συγκινεί βαθιά. Σαν ένας διάλογος ανάµεσα στις δύο πατρίδες µου να συνεχίζεται ακόµη.

_______________________________________
INTERVIEW : ROMINA XYDA
PHOTOS : NIKOS ALIAGAS